Xin chào mọi người, lại là mình – DiemND đây. Hiện nay “Corona” có lẽ là từ khóa hot nhất trên mọi mặt cuộc sống. Báo đài đưa tin ra rả hàng ngày, học sinh sinh viên thì có “kỳ nghỉ Tết” dài nhất lịch sử, quán xá, địa điểm vui chơi thì heo hút khách hàng,… à còn cả vụ “bánh mỳ Đà Nẵng” nữa chứ ^_^. Thực ra ngay từ đầu, cá nhân mình có thái độ khá hời hợt trong việc tìm hiểu thông tin, cách phòng trống con virus này. Nhưng chứng kiến sự lây lan nhanh chóng của nó, mình đã phải suy nghĩ khác, nó thực sự nguy hiểm. Tính đến hôm nay, ngày 28/02/2020, theo thống kê của trang https://corona.kompa.ai/, đã có 86.111 ca nhiễm bệnh và 2880 ca tử vong, tỉ lệ tử vong là 3-4% và các con số này vẫn tăng đều đặn hàng ngày và chưa có dấu hiệu chững lại 🙁
Hôm nay chúng ta cùng nhau tìm hiểu một số điều liên quan tới Corona nhé, bắt đầu thôi nào…
#1. Cơ bản về Corona
Cúm Corona là loại cúm nguy hiểm chết người do dễ lây lan, triệu chứng không rõ ràng (giống cảm thường) và chưa có thuốc trị
– Đây là loại chủng virus mới (tên mã 2019-nCoV), chưa từng xuất hiện ở người
– Loại này cùng họ với loại với đã gây ra dịch suy hô hấp cấp tính SARS vào năm 2003 gây ra 774 người chết
– Coronavirus là tên chung của một họ virus có nhiều chủng loại, nhưng chỉ có 7 loại được xác định là lây cho người (tính luôn 2019-nCoV). Chữ Corona là tên miêu tả hình dạng virus có vành tán (corona) bao xung quanh virus.
Cúm Corona lây qua đường hô hấp và các đường khác:
– Chủ yếu do người bệnh ho phát tán virus vào không khí (phạm vi 3m)
– Bắt tay và tiếp xúc với người đang nhiễm bệnh
– Tiếp xúc với bề mặt có chứa virus, sau đó chạm vào mũi, mắt, và miệng
Triệu chứng là gì?
– Sốt, ho, và khó thở
– Đôi khi tiêu chảy, đau bụng và khó chịu vùng bụng.
Trong trường hợp nặng, bệnh nhân có thể viêm hô hấp cấp tính với viêm phổi, nhiễm trùng, và cần nhập viện. Bệnh nhân có thể phát bệnh trong vùng 2 đến 14 ngày sau khi bị nhiễm virus.
Làm sao phòng tránh?
– Rửa tay kỹ ít nhất 20 giây
– Dùng khăn giấy che miệng mũi khi ho
– Hạn chế dụi mắt mũi khi tay bẩn
– Không tiếp xúc và không dùng chung đồ dùng với người có triệu chứng của bệnh cảm như sốt, ho, sổ mũi, hoặc đau nhức
– Hạn chế tiếp xúc gia súc gia cầm, giữ chó mèo trong nhà
– Chỉ ăn thịt và trứng đã được nấu chín
– Chích ngừa viêm phổi với người lớn tuổi hay người có hệ miễn dịch yếu
– Uống nhiều nước và tập thể dục
#2. Đối tượng nào dễ chết vì Corona nhất
Theo báo cáo của Bloomberg, đa số các nạn nhân tử vong là nam (67%), tuổi trung bình khi tử vong là khoảng 65 tuổi, thời gian trung bình từ lúc nhập viện đến mất là 13 ngày. Người có tuổi càng cao thì càng mau mất từ lúc mắc bệnh cúm. Trong số người tử vong, có đến 50% bệnh nhân có những bệnh mãn tính khác như tiểu đường hay bệnh tim, hay Parkinson. Tỉ lệ ca mắc bệnh – tử vong (Case/Fatality Ratio = CFR) của Virus Corona là ~3.3%. Con số 65 có những ý nghĩa nhất định về mặt sức khoẻ. Tại Hoa Kỳ, đây là nhóm tuổi có rủi ro tử vong cao nhất khi mắc bệnh vì ở tuổi này, hệ miễn dịch và các cơ quan bảo vệ thường yếu hơn rõ rệt.
Như vậy, dựa vào các thống kê có được, chúng ta có thể nói là những người lớn tuổi, có bệnh mãn tính, hệ miễn dịch yếu, là những người dễ chết nhất vì cúm Corona.
#3. Đeo khẩu trang nào để ngăn virus Corona?
Virus Corona to hay nhỏ?
Một nghiên cứu từ Viện Khoa Học Trung Quốc năm 2004 đăng trên tạp chí Antiviral Therapy cho thấy kích cỡ của Virus Corona trong dịch SARS năm 2003 là 150nm-200nm (1 phần tỉ mét). Để so sánh, virus cúm Influenza A (Cúm Flu) là 80nm-120nm. Như vậy, con Corona hơi mập hơn con Influenza A tí xíu, vì vậy những nghiên cứu khẩu trang trên con Influenza A có thể áp dụng vào con Corona. Để dễ hình dung, một chuỗi DNA ở người trung bình dài khoảng 2.5nm cho thấy kích cỡ 2 con virus này rất nhỏ.
Đeo khẩu trang nào đây?
Hai loại khẩu trang thông dụng trên thị trường để phòng ngừa lây lan bệnh cúm là khẩu trang y tế (surgical mask) và khẩu trang N95.
Nghiên cứu tổng hợp từ Los Alamos National Laboratory, New Mexico, Hoa Kỳ năm 2011 về hiệu quả của khẩu trang trong ngăn ngừa cúm Influenza A năm 2011 cho thấy khẩu trang N95 (khi đeo đúng) giảm được 20% khả năng lây bệnh và nhiễm bệnh virus cúm Influenza A và chỉ cần 10% bệnh nhân đeo mặt nạ loại này (N95) để giảm lây lan 20%. Đeo khẩu trang y tế cũng giảm được sự lây lan nhưng không hiệu quả bằng N95, cần phải có nhiều người đeo hơn (khoảng 50% bệnh nhân đeo) để giảm lây lan 6%.
Như vậy, khẩu trang N95 có hiệu quả hơn khẩu trang y tế khi so sánh về hiệu quả ngăn ngừa và lây lan bệnh cúm. Tuy nhiên, nếu không có N95, mọi người vẫn có thể đeo khẩu trang y tế đúng cách (mặt có màu ra ngoài, mặt trắng đeo vào trong) và tháo ra đúng cách (cầm dây khẩu trang, không tiếp xúc vào chỗ che mũi miệng)
#4. Chẩn đoán và điều trị virus Corona thế nào?
Virus khác với vi khuẩn, nên thuốc trụ sinh/kháng sinh không có tác dụng
– Virus Corona là virus họ RNA, tên là 2019-nCov, được xem là khá giống với virus SARS năm 2003. Bệnh nhân mắc bệnh này thường có triệu chứng giống bệnh cảm như sốt, ho, khó thở và các triệu chứng hô hấp khác. Các dữ liệu cho thấy bệnh nhân lớn tuổi (trên 65) và có các bệnh nền khác như tiểu đường, tim mạch, parkinson, hay các bệnh làm giảm hệ miễn dịch có nguy cơ tử vong cao hơn. Đa số các bệnh nhân khác khi mắc bệnh sẽ phục hồi. Điểm nguy hiểm nhất ở Virus Corona là tốc độ phát tán, chỉ chưa đầy 2 tháng đã có gần 8000 người mắc bệnh (trong khi SARS virus cần 4-5 tháng).
– Virus Corona cực kỳ nhỏ so với vi khuẩn (nhỏ hơn hàng chục đến hàng trăm lần). Virus thường có một lớp vỏ Protein bên ngoài, bên trong là lõi chứa chuỗi gene RNA hay DNA. Virus không thể tự nhân đôi trong khi vi khuẩn có thể tự nhân đôi. Virus phát tán nhờ vào cách bám vào tế bào, xâm lấn vào trong, và nhân đôi gene DNA/RNA khi ở bên trong. Sau đó, virus được xuất ra ngoài từ tế bào và tiếp tục bám vào các tế bào khác.
– Thuốc chữa trị virus, vì vậy, nhằm vào giảm khả năng phát tán (ngăn virus bám vào trong tế bào hay ngăn sự phát triển của virus bên trong tế bào).
Chẩn đoán virus Corona thế nào?
Để chẩn đoán tác nhân gây bệnh là virus corona, bác sĩ cần có chính xác bản gene của con virus này. Ngày 1/9/2020 (một tháng sau khi có dịch), các bác sĩ từ Vũ Hán đã tìm ra bản gene của Virus Corona, chia sẻ trên ngân hàng gene toàn thế giới. Khi có bệnh nhân nghi ngờ nhiễm Virus Corona, các bác sĩ sẽ tìm cách phân tích gene của các mẫu bệnh phẫu, nhân ra hàng triệu gene bằng phương pháp RT- PCR (Phản ứng chuỗi Polymerase dùng bản RNA), sau đó sẽ so sánh bản RNA này với gene RNA của virus và chẩn đoán bệnh do virus Corona sau khi kết hợp với triệu chứng lâm sàng và bệnh sử.
Bệnh nhân nhập viện sẽ được điều trị thế nào?
– Bệnh nhân nghi ngờ mắc virus Corona và có các triệu chứng lâm sàng sẽ được nhập viện theo dõi. Chữa trị tại bệnh viện trong giai đoạn này là chữa trị hỗ trợ (supportive care), gồm chữa các triệu chứng do bệnh, giúp cơ thể bệnh nhân tập trung năng lượng vào phần phục hồi thay vì dành năng lượng tiêu hao do virus gây ra.
– Bệnh viện cũng là nơi để cách ly hoàn toàn bệnh nhân Corona có nguy cơ lây gây nhiễm rất cao. Thường các phòng chữa bệnh loại này là phòng bệnh đặc biệt, có hệ thống thông hút và gió riêng, và có phòng và cửa đệm để đảm bảo cách ly với cách phòng khác. BS và chuyên viên y tế cũng mặc đồ bảo hộ và đeo khẩu trang đặc biệt.
– Khoảng 1/4 bệnh nhân virus có triệu chứng hô hấp nặng, có thể dẫn đến nhiễm trùng phổi do virus Corona hay do virus kết hợp với vi trùng và các bệnh lý khác. Trong trường hợp nặng, bệnh nhân cần thêm ống thở oxy, có thể cần máy thở (được đặt ống thở nội soi). Do hệ hô hấp suy giảm, bệnh nhân sẽ có thêm rủi ro các bệnh về phổi, tim mạch, gan, hay thần kinh, dẫn đến tỉ lệ bệnh năng hay tử vong cao.
Thuốc trị virus HIV có thể trị Corona?
– Do virus HIV, virus SARS, và virus Corona đều là họ virus RNA nên các hướng nghiên cứu trị liệu Corona dựa trên tìm hiểu các thuốc chữa trị virus HIV và SARS. Các nghiên cứu cũng cho thấy sự giống nhau đáng kể giữa SARS 2003 và Corona 2019 nên các trị liệu SARS cũng được xem xét.
– Nghiên cứu năm 2003-2004 cho thấy thuốc HIV (Lopinavir/Ritonavir kết hợp, tên thuốc hiệu là Aluvia do Abbvie sản xuất) có thể giúp chữa trị hiệu quả bệnh nhân virus SARS. Nghiên cứu này cho thấy nếu chẩn đoán đúng bệnh virus SARS và dùng kết hợp Lopinavir/Ritonavir trong vòng 21 ngày, tỉ lệ tử vong/ bệnh viêm phổi nặng ARDS giảm đáng kể (2.8% so 28.8%)
– Do các kết quả trên, Trung Quốc đã thử dùng thuốc kháng HIV để chữa trị và kết quả được cho là khả quan. Abbvie, công ty dược Hoa Kỳ, cũng được cho là tặng 2 tỉ USD tiền thuốc cho chính phủ Trung Quốc.
– Gần đây nhất, Trung Quốc công bố các thuốc kháng virus/HIV khác như Remdesivir (Gilead sản xuất để chữa virus virus Ebola), Chloroquine (trị sốt rét) và Ritonavir (trị HIV) có tác dụng ức chế sự phát tán của virus Corona qua ảnh hưởng lên các enzymne Polymesure và bắt đầu áp dụng cho chữa trị đại trà. Thuốc Remdesivir cũng có hiệu quả lên virus MERS Corona năm 2018 qua một số nghiên cứu.
– Nhìn chung, các loại thuốc kháng HIV kết hợp với kháng virus khác, cộng thêm các trị liệu hỗ trợ, thuốc trụ sinh nếu có dấu hiệu nhiễm khuẩn được xem là cách chữa virus corona hiện nay.
#5. Làm sao tăng cường khả năng đề kháng trước virus Corona?
Cơ thể phản công trước virus Corona thế nào?
Thông thường khi virus vào bên trong cơ thể khoẻ mạnh, virus sẽ dần dần bị tiêu diệt bởi hệ miễn dịch. Khi mới vào cơ thể, số lượng virus sẽ nhân lên rất nhanh qua trung gian tế bào chủ (host), làm chết các tế bào này, tiết ra các dấu hiệu viêm nhiễm, và khiến chúng ta có các triệu chứng như mệt mỏi, sốt. Nếu virus tấn công tế bào phổi (như Virus Corona thường bám vào tế bào phổi) sẽ gây ra các triệu chứng hô hấp như ho hay khó thở. Lúc này cơ thể sẽ phản ứng bằng cách sản sinh thêm nhiều tế bào (bạch cầu), tạo thêm các kháng thể, và tạo thêm các tế bào chuyên diệt virus, dẫn đến các tế bào này sẽ nhanh chóng dò tìm ra virus và tiêu diệt chúng. Đa số các triệu chứng chúng ta có là do “cuộc chiến giữa hệ miễn dịch và virus” khi các tế bào nhận ra, theo dõi, và tấn công virus hay vi khuẩn.
Vấn đề là cơ thể chúng ta cần thời gian, năng lượng, và một hệ miễn dịch tốt để phát hiện và chiến đấu chống virus. Điều này giải thích vì sao đa số các bệnh nhân tử vong từ virus corona là người có hệ miễn dịch yếu do lớn tuổi, hay bệnh nhân có các bệnh mãn tính khác.
Vì vậy cách ly bệnh nhân là cách tốt nhất để chống dịch virus Corona vì khi bệnh nhân bị cách ly, họ sẽ từ từ dần hồi phục trong khi virus Corona không thể lan ra những người xung quanh. Với những bệnh nhân yếu, họ sẽ được nhập viện và chữa trị hỗ trợ để giúp cơ thể có thêm sức chiến đấu virus.
Hệ miễn dịch chúng ta rất thông minh, bảo vệ cơ thể trước hàng triệu vi khuẩn và virus mỗi ngày
Hệ miễn dịch của cơ thể chúng ta là một hệ thống bao gồm nhiều cơ quan, từ làn da bên ngoài, các tuyến nước bọt và dịch, hạch bạch huyết, cho đến các tế bào bạch cầu, kháng thể, và nhiều tế bào và chất sinh hóa học khác. Hệ miễn dịch được xem như quân đội của một quốc gia, luôn bảo vệ đất nước trước ngoại xâm.
Mỗi ngày, làn da chúng ta bảo vệ hàng triệu vi khuẩn tiến vào cơ thể. Nếu vi khuẩn hay virus vào được cơ thể, lập tức các tế bào miễn dịch, thường là tế bào T đi vòng vòng tuần tra, sẽ đánh dấu các vi khuẩn như kẻ lạ và bật lên hệ thống báo động, kéo thêm các tế bào khác đến và tiêu diệt virus hay vi khuẩn. – Trường hợp virus HIV tấn công trực tiếp vào tế bào miễn dịch T, làm tê liệt hệ thống miễn dịch, dẫn đến bệnh nhân không có khả năng tự bảo vệ mình (bệnh HIV/AIDS được gọi là bệnh do hệ thống suy giảm miễn dịch mắc phải). Bệnh nhân HIV thường tử vong do nhiễm trùng vì không thể chiến đấu chống vi khuẩn, ví dụ như bệnh nhân HIV thường chết vì bệnh lao phổi nếu không dùng thuốc kháng virus liều cao (HAART)
Vậy thì, chúng ta có thể cải thiện hệ miễn dịch (sức đề kháng) bằng cách nào?
Chọn lối sống lành mạnh
– Đây là cách hiệu quả nhất vì cơ thể chúng ta sẽ có một hệ miễn dịch khỏe mạnh trong một cơ thể cường tráng, như có quân đội tinh nhuệ trong một quốc gia không tham nhũng. Cách sống lành mạnh đơn giản gồm
– Không hút thuốc, không uống rượu
– Ăn uống cân bằng (đủ rau cải, trái cây, ít đường, đủ nước..)
– Tập thể dục đều đặn là cách tốt nhất để tạo ra hệ miễn dịch tốt
– Không tăng cân hay giảm cân
– Ngủ đủ giấc
– Rửa tay ít nhất 20 giây bằng nước và xà phòng
– Ăn thức ăn nấu chín
– Hạn chế stress và áp lực
– Giữ tinh thần tốt thông qua yoga, thiền, nghe nhạc
#6. Vì sao có khả năng tái nhiễm bệnh Covid-19?
Để hiểu vì sao có trường hợp tái nhiễm, chúng ta nên hiểu kỹ hơn về hệ miễn dịch. Ở người khoẻ mạnh, khi chúng ta gặp virus lần đầu tiên, cơ thể sẽ chiến đấu và sản sinh ra các kháng thể đặc hiệu (antibodies) cho con virus này. Lần sau khi con virus vào cơ thể lần nữa, cơ thể chúng ta sẽ “nhớ” và dùng các kháng thể này tiêu diệt các con virus. Đây cũng là cách chúng ta dùng vaccine để ngăn ngừa bệnh. Vaccine đưa vào cơ thể một phần con virus hoặc một con virus rất yếu, tập luyện cho cơ thể chúng ta “đánh” con virus này thành công, và tạo ra các kháng thể đặc hiệu.
Tuy nhiên, quá trình tạo ra đủ kháng thể đặc thù có thể mất vài tuần cho đến vài tháng. Vì vậy, nếu bệnh nhân ở vùng dịch (nơi có mật độ virus Sars-Cov-2 rất cao) thì khả năng tái nhiễm hoàn toàn xảy ra do cơ thể bệnh nhân có thể chưa sản xuất đầy đủ kháng thể Antibodies. Lưu ý là để chẩn đoán khỏi bệnh Covid-19 là cơ thể phải hết triệu chứng và xét nghiệm phải âm tính virus (hoàn toàn không có virua Sars-Cov-2). Tuy nhiên, khả năng âm tính giả trong xét nghiệm virus Sars-Cov-2 là khá cao. Theo GS Wang Chen, trong bài phỏng vấn trên CCTV vào ngày 5 tháng 2, ông nói chỉ có khoảng 30-50% bệnh nhân mắc bệnh có thể dò ra NAT test RNA Sars-Cov-2 . Vì vậy, nhiều khả năng một số bệnh nhân đã “khỏi bệnh” thật ra vẫn còn có virus (âm tính giả) trong người.
Một bài nghiên cứu đang trên tạp chí Virology minh hoạ cách virus có thể tái nhiễm ở bệnh nhân, ví dụ như virus cúm mùa Influenza. Trong bài này, có 3 ca bệnh tái nhiễm cúm mùa, xác nhận bằng lab nhiễm virus influenza, và cả hai lần nhiễm virus influenza cách nhau khoảng 3 tuần. Cả 3 bệnh nhân đều ở tâm dịch nên mật độ virus rất cao và khả năng họ tái nhiễm là do cơ thể họ chưa sản sinh đủ kháng thể.
Kết luận
Qua bài viết này chắc các bạn cũng năm được phần nào sự nguy hiểm của virus Corana rồi chứ. Mình hi vọng mọi người sẽ chung sức cùng nhau vượt qua cơn dịch bệnh này! Hẹn gặp các bạn ở bài viết tiếp theo.
Những thông ở trên do mình tìm hiểu, tổng hợp trên Internet và đặc biệt là là từ bác sĩ https://www.facebook.com/huynhtranmd. Mọi người có thể follow bác ấy để tìm hiểu thêm về các thông tin sức khỏe, y tế nhé.
(4 lượt thả tim)
Loading...
